31 eskutik: XXI. mendeko pelikularik onenak

(Ordena zehatzik gabe)

In the mood for love (Wong Kar-wai)
la ciénaga (L. Martel)
Historias mínimas (J.C. Sorín)
Lost in translation (S. Coppola)

Perfect days (Wim Wenders)

Fallen leaves (Aki Kaurismaki)

Past lifes (Celine Song)

La memoria infinita (Maite Alberdi)

Mal vivir (J. Canijo)

My mexican bretzel (Nuria Giménez Lorang)

Dogville (L. V. Trier)
Caché (M. Haneke)
4 months, 3 weeks and 2 days (Cristian Mungiu)
Revolutionary road (Sam Mendes)
Melancholy (L. V. Trier)
Una pistola en cada mano (C. Gay)
Emak bakia baita (Oskar Alegria)
La grande belleza (P. Sorrentino)
Stories we tell (S. Polley)
The act of killing (Joshua Oppenheimer)
Her (Spike Jonze)
Magical girl (C. Vermut)
Turist (Fuerza mayor) (Ruben Ostlünd)
The lobster (Yorgas Lanthimos)
Heart of a dog (Laurie Anderson)
La reconquista (J. Trueba)
The killing of a sacred deer (Y. Lanthimos)
Nuestro tiempo (C. Reygadas)
Parasites (Bong Joon-ho)
Ema (P. Larrain)
Algunas bestias (Jorge Riquelme Serrano)
*extra bonus: La gran carrera (Kote Camachoren film laburra)

XXI. mendeko pelikularik onenak (aurreselekzioa)

XXI. mendeko 25 pelikularik onenak aukeratzeko, lehendabizi aurreselekzio zabalago hau egin dut.
Ikusi ditudanen artetik, hauek dira XXI. mendeko pelikularik onenak, nire iritziz, urterik urte.

2024

------

The substance (Coralie Fargeat)

Los destellos (Pilar Palomero)

El 47 (Marcel Barrena)

Anora (Sean Baker)

 

2023

------

Perfect days (Wim Wenders)

Fallen leaves (Aki Kaurismaki)

Past lifes (Celine Song)

Mal vivir & Vivir mal (Joao Canijo)

La memoria infinita (Maite Alberdi) 

El maestro que prometió el mar (Patricia Font) 

Anatomía de una caída (Justine Triet)

The interest zone (Jonathan Glazer) 

 

 

2022

------

Alcarrás (Carla Simón)

As bestas (Sorogoyen)

Aftersun (Charlotte Wells)

 

 

2021

------

Otra ronda (Vinterberg)

El agente Topo (M. Alberdi)

El buen patrón (Aranoa)

 

 

2020

------
- Ema (P. Larrain)

- Algunas bestias (Jorge Riquelme)
- My mexican bretzel (Nuria Giménez Lorang)
- Beginning (Dea Kulumbegashvili)

- Ete 85 (F. Ozon)

- Sin señas particulares (Fernanda Valadez)

- Never, rarely, sometimes, always (Eliza Hittman)

- Nomadland (Chloé Zhao)

2019
-------

- The house that Jack built (L. Von Trier)
- Parasites (Bong Joon-ho)
- Portrait...   (Retrato de una mujer en llamas) (Céline Sciamma)
- O que arde (Oliver Laxe)
- El hoyo (Galder Gaztelu-Urrutia)

 

2018

------

- Call me by your name (Luca Guadagnino)

- Cold war (Paweł Pawlikowski)

- Pororoca (Constantin Popescu)

- Nuestro tiempo (C. Reygadas) 

- Lazzaro feliz (Alice Rohrwacher)

- Burning (Lee Chang-Dong)

- Roma (A. Cuarón)
 

2017

------

- The killing of a sacred deer (Y. Lanthimos)

- Manchester by the sea (Kenneth Lonergan)

- The square (R. Ostlund)

- Three Billboards Outside Ebbing, Missouri  (Martin McDonagh)

 

2016
------
- la reconquista (J. Trueba)

- Moonlight (Barry Jenkins)
- El ciudadano ilustre (Gastón Duprat & Mariano Cohn) 

   

2015
-------
- the lobster (langosta) (Yorgas Lanthimos)
- Victoria (Sebastian Schipper)
- heart of a dog (Laurie Anderson)
- Leviathan (Andrey Zvyagintsev)
 

2014
------
- Magical girl (C. Vermut)
- Loreak (Garaño & Goenaga)
- Turist (Fuerza mayor) (Ruben Ostlünd)
- Only lovers left alive (J. Jarmusch)
- 10.000 km (Carlos Marques-Marcet)

- Winter sleep (Nuri Bilge Ceylan)

- Costa da morte (Lois Patiño) 
 

2013
------
- Nebraska (A. Payne)
- Solo los amantes sobreviven (Jim Jarmusch)
- Stockholm (R. Sorogoyen)
- Her (Spike Jonze)
- Before midnight (R. Linklater)
 

2012
-------
- Emak bakia baita (Oskar Alegria)
- La grande belleza (P. Sorrentino)
- Stories we tell (S. Polley)
- The act of killing (Joshua Oppenheimer)
- La caza (T. Vinterberg)
- Amour (M. Haneke)
- Blancanieves (P. Berger)
 

2011
-------
- Shame (Steve McQueen)
- Nader and Simin, a separation (Asghar Farhadi)
- Una pistola en cada mano (Cesc Gay)
- Melancholy (Lars Von trier)
- Drive (Nicolas Winding Refn)
- Le havre (A. Kaurismaki) 

2010
-------
- Poetry (Lee Chang-Dong)
- Buried (R. Cortés)
- Black swan (D. Aronofsky)
- Blue valentine (D. Cianfrance)

- Incendies (Denis Villaneuve)

2009
-------
- Canino (Y. Lanthimos)

- El secreto de sus ojos (Campanella)
- Enter the void (G. Noé)

2008
------
- Revolutionary road (Sam Mendes)


2007
------
- 4 months, 3 weeks and 2 days (Cristian Mungiu)
- No contry for old men (Coen brothers)

2006
-------
- ciudad de vida y muerte (Lu Chuan)
- El laberinto del fauno (Guillermo del Toro)
- Ficcion (C. Gay)
- La vida de los otros (Florian Henckel von Donnersmarck)
 

 2005
--------
- Caché (M. Haneke)
- Broken flowers (Jim Jarmusch)
- la vida de los otros (Florian Henckel von Donnersmarck)
- match point (W. Allen)
- La vida secreta de las palabras (I. Coixet)
- The three buriels of Melquiades Estrada (T. Lee Jones)
- El taxista full (Jo Sol)
- Batalla en el cielo (C. Reygadas)
 

2004
-------

- Ethernal sunshine... (Michel Gondry)

 - Contra la pared (F. Akin)

- Before sunset (Richard Linkater)

- El hundimiento (Oliver Hirschbiegel)

- 2046 (Wong Kar Wai)

- Los chicos del coro (Christophe Barratier) 

 

2003
------
- Lost in translation (Soffia Coppola)
- Dogville (L. Von Trier)
- Old boy (Park Chan-wok)

- El regreso (Andrey Zvyagintsev) 

- Memories of murder (Bong Joon-ho)
- 21 gramos (A. G. Iñarritu)

2002
-------
- The pianist (R. Polanski)
- Ciudad de dios (Fernando Meirelles, Kátia Lund)
- Lugares comunes (A. Aristarain)
- Los lunes al sol (F. León de Aranoa)
- Historias mínimas (C. Sorín)
- Kamtchatka (Marcelo Piñeiro)
- En la ciudad sin límites (Antonio Hernández)
- Cravan vs Cravan (I. Lacuesta)
- Irreversible (G. Noé)


2001
------
- La ciénaga (Lucrecia Martel)
- El hijo de la novia (J.J. Campanella)
- Amelie (Jean-Pierre Jeunet)

- No man's land (Danis Tanovic)
 

2000
------
- In the mood for love (Wong Kar-wai)
- Amores perros (A. G. Iñárritu)

- Sexy beast (Jonathan Glazer) 

- Billy Elliot (Stephen Daldry) 

- Requiem por un sueño (Darren Aronofsky)
- La comunidad (Alex de la Iglesia) 

IKUSI GABEAK ETA IKUSI NAHI DITUDANAK
---------------------------------------------------------------
Hunger (S. McQueen)

robot dreams

green border

Buda exploto por verguenza

el profesor de persa

the assistant

mulholland drive

La habitación del hijo

Manderlay

El hilo invisible

El hijo de Saul

The master
Primavera, verano, otoño...
El regreso
The assasin
Yiyi

2018an irakurritakoak

-Oreina: bitakora kaiera (K. Almandoz) ****
- Hamaseigarrenean aidanez (A. Lertxundi)*****
- Cuentos imprescindibles (A. Chejov)
- Berriro itzuliko balitz (X. Etxeberria) 
- Winston (M. Etxeberria) 
- El amor, ese viejo neón (Karmelo C. Iribarren) ****
- El silencio y los crujidos (J. Bilbao) ** Hiru zati desberdin ditu liburuak. Lehena, balekoa, nahiko ona. Bigarren zatia, oso ona. Azkena, eskasa. Ezin izan dut bukatu...
- Narrativa completa (D. Parker)****
- El mal de Portnoy (P. Roth) ****
- King kong teoria (V. Despentes)****
- El libro de la almohada (S. Shonagon)***
- Janis joplin (U. Alberdi)***: lehen herena bikaina iruditu zait; azken herenean jarraitu ezinik geratu naiz, ordea.
- Kandinskiren tradizioa (R. Saizarbitoria) *: Eskasa Ramonen hau, detaile interesgarriren bat edo beste baduen arren. Helduen literaturan ohitu gaituen mailatik urrun.  - Una noche con sabrina love (P. Mairal) ****
- El libro de los sueños (Borges) ****
- La uruguaya (P. Mairal) ****
- Gelditu zaitezte gurekin (A. Malagon) *** Maila ona dute ipuin guztiek, eta batzuk benetan bikainak dira: "Jane Doe", "Xehetasunetan sartzen ez garen bitartean, dena ondo dago", eta batez ere, "Logela zerbitzua".
- Diario de un incesto (Anonimoa) ****
- Bihotz Handiegia (E. Rodriguez) **** Azkenaldian euskaraz irakurri dudan libururik onena. Prosa ezin sinpleagoarekin -agian sinpleegia zenbait kasutan-, ipuin bikainak idatzi ditu Rodriguezek. "Urtebetetze festa", "Paisaiak" eta, batez ere, "Ez duzu ezer arraroa antzematen".

2018an ikusitako filmen inbentarioa

Irizpide hauen arabera sailkatuta:

* Eskasa; ** Badu zerbait; *** Ona;  **** Oso ona; ***** Bikaina, maisulana.
 (E): etxean ikusitakoak; (Z): zinean.

59) Suntan (E) ** Eskasa.

58) The widows (S. McQueen) (Z) ** Ez gaitu asebete, "Shame" bikainaren egileak.

57) Lucky (E) ***

56) Visages, villages (E) ***

55) Jusqu'a la Garde (E) ****

54) Les garcons sauvages (E) **

53) Un soplo en el corazón (L. Malle) *****

52) Ascensor para el cadalso (L. Malle) (E) **

51) On Chasil Beach (E) ***

50) Happy end (E) ***

49) Gloria (E) ***

48) Venus: confesiones desnudas (E) ***

47) Buffalo 66 (E) **

46) Mishima (E) *** (Paul Schrader) Mishima idazle japoniarrari buruzko pelikula ona. Idazle bikain honen obran eta bizitzan sakontzeko bikaina.

45) Irreversible (G. Noe) (E) **** Tramari eta pertsonaiei fondoa falta zaien arren, forma aldetik bikaina da, eta merezi du ikustea. Kontuz: bi eszena oso gogor ditu. Ez da bihotz sentiberegientzat... Egile beraren aurtengo Climax saritua baino hobea iruditu zait hau. 

44) Quién te cantará (C. Vermut) (Z) **** "Magical girl" bikainaren egileak ez gaitu orain ere epel utzi. Dituen pare bat eszena ikaragarrirengatik soilik merezi du pelikula hau ikustea: bata, hasiera samarrekoa, pertsonaia nagusia deskribatzeko balio duena (berak kantatzen duen karaokean ezagutzen duen gizon batekin daukan harreman efimeroa); bestea, musika teknoaren fondoarekin ama-alabek duten eszena ahaztezina. Kontrara: fondoko musika bikaina den arren, aktore protagonistak abesten dituen kantak ez zaizkit onak iruditu, eta eskasak izateko pisu handiegia dute. Pelikulak tono enigmatiko bikaina dauka, hala ere. Ikustekoa!

43) Oreina (K. Almandoz) (Z) *** Argazki, musika eta Ramon Agirre bikain batekin, pelikula oso ona ondu du Almandozek. Elkarrizketa batzuk eskas samarrak iruditu zaizkit, baina zuzendariaren begirada sotil eta gaiztoak (zentzurik onenean) filma biribiltzen du. Ramon Agirre zinera doan eszena bikaina da, eta baita bukaera ere.


42) Fitzcarraldo (W. Herzog) (E) ***

41) El sirviente (J. Losey, 1963) (E) **

40) The films of Gregory J. Markopoulos (Z) Zinema esperimentaleko erreferenteetako bat omen. Ez nau harrapatu, nahiz eta badituen detaile interesgarriak. Sortzen zaidan galdera da: zertarako jarri ezer kontatzen, baldin eta formak soilik axola baldin badu?

39) Climax (G. Noe) (Z)*** Forma eta teknika aldetik txundigarria, ongi kontatua dago pelikula plano-sekuentzia luzeekin eta amesgaizto tankerako giro itogarri ongi lortuarekin, baina kontatzen duena planoegia da. Droga gogorrak gogoko badituzue, aurrera! Ez zaitu axolagabe utziko!

38)  El reino (Sorogoyen) (Z) *** Oso ona, baina bukaera penagarria.

37) Long Day's Journey into Night (Z) * Baditu plano zoragarri bat baino gehiago, baina ez hanka eta ez bururik.

37) High life (Claire Denis) (Z) ***

36) Belmonte () (Z) ***

35) Entre dos aguas (I. Lacuesta) (Z) ****

34)  Izaro (Txuspo Poyo) (Z)**

33) El amante doble (F. Ozon) ***

32) Hotel Room (C. Gay) ***

31) Pequeñas mentiras sin importancia (E) ***

30) La leyenda del tiempo (E) *** Lehen erdia eskasa, bigarrena oso ona.

29) En las estrellas (Zoe Berriatúa) (Z) * Txarra.
 
28) Sangre de un poeta (J. Cocteau) (E) **** Bitxia, iradokigarria, surrealista, apunte bikain bat baino gehiagorekin.

27) Alps (Y. Lanthimos) (E) ***: Lanthimosen zinema hizki larriz egiten den zinema da. Ona da hau ere, baina agian bere filmografiatik gutxien gogoko dudana.

26) Florida project ** (E): Eskasa. Bukaera penagarria.

25) La jette (Crish Marker) (E) ***** Maisulana.

2017ko film onenak

Egongo dira, agian, hobeak, baina jarraian doazen hauek, behintzat, ikusi beharrekoak dira! Ez galdu, batez ere, top-aren gailurrean jarri dudan "The killing of a sacred deer" ikaragarria!

Nik aurten ikusitakoen artetik, aipagarriak dira "You were really never here", "Hell or High Water" eta  "Hymyilevä mies (The Happiest Day in the Life of Olli Mäki)", baina 2017ko 5 onenak, nire iritziz:

5. Blade runner 2049

 Oso ona Denis Villeneuven pelikula. Badu bainaren bat, Ryan Goslingen aktuazio eskasa esaterako, baina joder!, ze ondo egina dagoen. Eta eszena eta detaile batzuk, gogoangarriak. Bukaera eskas samarra, hori bai.

4. On body and soul

 Ondo definitutako pertsonaiak, istorio originala dialogo on eta sinesgarriekin, aktoreen lana, musika eta argazkia apaindura gutxikoak, sotilak, baina oso onak, eta kontatzeko era dotorea. Apur bat mantsoa, zenbait unetan. Spoiler: suizidio-saiakeraren eszena ikaragarria da.

3. The square

Oso ona, bere aurrekoaren ("Turist") bikaintasunera iristen ez bada ere. Eszena gogoangarriak ditu, baina eszena gogoangarrien metaketak ez du pelikula ona egiten.

2. Manchester by the sea

Albinoniren adagioa deituriko musikak janzten duen eszena, zalantzarik gabe, ahaztezinen zerrendara eramatekoa da! Gogoangarria! Une melodramatikoxegiak sahiestuz gero (istorioa ere dramatikoegia da aukeran!), bikaina izango litzatekeen pelikula honek denetarik dauka: ez musika bikaina eta ondo jarria bakarrik, baita dialogo oso onak, aktore lan bikaina, baina batez ere detaile txikiei nola erreparatzen dien, eta istorioa nola kontatua dagoen "in media res" eran. Ikustekoa!

1. The Killing of a Sacred Deer 

"Canino" eta batez ere "The lobster" bikainarekin harritu eta gero, ez digu hutsik egin Lanthimosek bere pelikula berriarekin, eta Ruben Ostlundekin batera, zinema garaikidearen ikur garrantzitsuenetariko bat bilakatu da honezkero. Latza, brutala, ikaragarria.

2017an irakurriak

Aurten irakurritakoen artetik (ikus behean zerrenda osoa), hauek dira ondo gogoan gordetzekoak:

Barrio lejano (Jiro Taniguchi) ***** 

Greziar mitoak (M. Angelidou) *****





 El elogio de la sombra (Junichiro Tanizaki) ****

 La abolición del trabajo (Bob Black) *****

 Obras completas (Epicuro) ****

100 film urte berrirako

Behin irakurri nion Jim Jarmusch-i elkarrizketa batean garai batean 500 pelikula ikusten zituela urteko. 500 pelikula! Jota geratu nintzen, eta inbidia sentitu nuen, eta txiki sentitu nintzen, eta nire zinezaletasuna ezbaian jarri nuen dena batera.

Horregatik, aurten (2017), 100 pelikularen helburua jarri diot nire buruari, urte berriko asmo zoro horien artean, betiere betetzeko moduko helburuak jarri behar direla jakinda.

* Eskasa; ** Badu zerbait; *** Ona;  **** Oso ona; ***** Bikaina, maisulana.
 (E): etxean ikusitakoak; (Z): zinean.

-56- The third man (E) ***** Film aparta aukeratu dugu urtea ondo bukatzeko. Bikaina da, ia aitzakiarik gabea, baina bukaerak aipamen berezia merezi du, izan ere, inoiz ikusi dudan bukaerarik onenetarikoa da, zalantzarik gabe, bai gidoiaren aldetik, eta baita zinematografiaren aldetik ere, eta horrek esponentzialki borobiltzen du pelikula, maisulan bihurtzeraino. Bai horixe!

-55- Tyranossaurus (E) *** 

-54- Viridiana (E) *****
Buñuelen beste maisulan bat, ikusi beharreko pelikula horietako bat.

-53- La academia de las musas ***

-52- La edad de oro (E) ****
Buñuel bikaina eta surrealismoa eskutik helduta, pelikula ez agian bere osoan apartekoan, baina bai eszena gogoangarri bat baino gehiagorekin.

-51- El delator (J. Ford) (E) ****
 Ford maisua da, pena bukaera katoliko-apostoliko-romana hori...

-50- Estiu, 1993 (E) ***

-49- The killing of a sacred deer (Z) ****
"Canino" eta batez ere "The lobster" bikainarekin harritu eta gero, ez digu hutsik egin Lanthimosek bere pelikula berriarekin, eta Ruben Ostlundekin batera, zinema garaikidearen ikur garrantzitsuenetariko bat bilakatu da honezkero. Latza, brutala, ikaragarria.

 

2016ko film onenak

Kontuan harturik ez ditudala ikusi pelikula asko (hauek dira zinean ikusitakoak: 2016an ikusitakoak), hauxe da pasa berri den urteko nire gogokoenen zerrenda:

1) La reconquista (Jonás Trueba): Ez da pelikula perfektua inondik inora, azken zatia sobran daukala esan nuen bere garaian, baina hauxe da zalantzarik gabe 2016an gehien gustatu zaidan pelikula. Aktoreen lan bikainarekin, elkarrizketa oso onekin, musika paregabearekin eta sotiltasun handiarekin kontatzen digu duela urte asko bikote izan eta gau batez, hainbeste urte beranduago, berriz elkartzen direnekoa. Hiru zati nabarmen ditu pelikulak, eta lehen biak benetan bikainak direlakoan nago. Jonás Truebak badaki, ondo jakin ere, zinema egiten!





2) Vivir y otras ficciones (Jo Sol) (Donostiako zinemaldia 2016): "El taxista ful"ekin harritu gintuen zuzendariak ez digu hutsik egin orain ere, eta gorputzen iraultza motore gisa hartuta, libre bizitzeari buruzko aldarri eder eta zintzo bat egin du, dokumental formatuan. Ikustekoa!











3)  The handmaiden (Park Chan-wook). Oso ona gidoia, eta istorioari bikain doakion kontatzeko modua. Teknikoki, aparta, zenbait une poetiko gorenekin.

4)  Paterson (Jim Jarmusch). Ez dut uste Jarmuschen pelikularik onena denik, baina ederra da bere xalotasunean hau ere. Pertsonaia arrunt baina gogoangarriz betea, sotiltasunean dotore, errutinari buruzko kantu poetiko eder eta samurra da pelikula. Agian, eskas dabil musikan (harritzekoa Jarmuschengan), eta lizentzia pare bat sobran (zakurrak postea botatzen duenekoa, eta ibaiaren metafora poesiaren emaria irudikatzeko...).








5)  El ciudadano ilustre (Mariano Cohn & Gastón Duprat). Teknikoki badu zer hobetua (ez dira oso onak argiztatze/argazki, musika eta soinua), baina gidoia bikaina da eta aktoreak (batez ere, protagonista) apartak.

2016an irakurritakoak

2016an irakurritakoen artean (ikus hemen beherago zerrenda osoa), denetarik, ohi bezala, eta izardunak, irakurtzekoak! Aurtengo onenak: Carta de una mujer desconocida (S. Zweig); La bicileta estática (Pamiés); Bajo el influjo del cometa (J. Bilbao), El hombre de los dados (L. Rinehart), Bajo una luz marina (R. Carver).

- La mujer es una isla (Audur Ava Olafsdottir). Hasiera oso ona, baina haurrarekin irlari buelta ematen hasten zaionean behera egiten du nabarmen. 2/3

- Euzkadi merezi zuten (K. Izagirre). Ez nau harrapatu. 2/3

- Tigre ehizan (A. Epalza). Ideia eta istorioa onak dira, eta Epalzaren prosak ere ez du aitzakiarik, baina zerbait falta zaio, akaso pertsonaiak gehixeago karakterizatzea, detaile esanguratsu gehiago txertatzea, motzagoa egitea...? Bukaerak ere ez nau asebete.

-*****La bicicleta estática (S. Pamiés). Limoiarena ez zitzaidan gustatu, baina liburu honetan ipuin benetan bikainak daude. Aipagarrienak hauek nire ustez: La isla, La mujer de tu vida, Acostarse temprano eta Tres formas de no decir te quiero.

-***Estrómboli (J. Bilbao). Bere "Bajo el influjo del cometa"k liluratu gintuen gisan, liburu honek ez nau horrenbeste asebete. Hala ere, badira hiruzpalau ipuin oso onak: El peso de tu hijo en oro; Avicularia avicularia; El castigo más deseado eta batez ere, Estrómboli.

-****Bajo una luz marina (R. Carver). Ipuingintzako maisuak poesia ere bazekien egiten. Ona!

-****El hombre de los dados (Luke Rinehart): oso oso ona! benetan gomendagarria.

-***Nada crece bajo la luz de la luna (Torborg Nedreaas): lehen 100 orriak benetan paregabeak iruditu zaizkit, hortik aurrera (eta abortuaren gaiarekin hasten denetik) ez horrenbeste, baina oso liburu ona. 

-****La mujer rota (Simone de Beauvoir). Oso ona.

-La edad de la discreción (Simone de Beauvoir)

-****La ley de la ferocidad (P. Ramos). Oso ona. Badu eszena bat erdialdean, benetan gogoan betirako iltzatuta geratzen den horietakoa. 

-El amor (M. Duras) 1/2

-Gizajoen katalogoa (Joxean Agirre)

-La guitarra azul (J. Banville) 1/2

-***Su zelaiak (Peruarena) 1/2

-*****Carta de una mujer desconocida (S. Zweig): Zweig-en prosak ez du parekorik. Leun zaramatza istorioan zehar, eta liburu honekin bere gailurretako bat lortzen duelakoan nago.

-***Bartleby el escribiente (H. Melville)

-Beti oporretan (H. Cano)

-****Bajo el influjo del cometa (J. Bilbao): azpimarratzekoak, "los espías", "soy dueño de este perro" eta batez ere "un padre, un hijo".

-El zoo de cristal (T. Williams)

-***Un tranvía llamado deseo (T. Williams) 

-El buda de los suburbios (Kureishi) 1/2

2016ko filmen inbentarioa

2016an zinematan ikusitako pelikulen inbentarioa egingo dut hemen (eta zinemetatik kanpo ikusitako aipagarrienak ere gehituko ditut), eta saiatuko naiz pelikula bakoitzaren kritikatxo bat -edo iruzkintxo bat, bederen- egiten.

Paterson (Jim Jarmusch). Ez dut uste Jarmuschen pelikularik onena denik, baina ederra da bere xalotasunean hau ere. Pertsonaia arrunt baina gogoangarriz betea, sotiltasunean dotore. Agian, musikan eskas, eta lizentzia pare bat sobran (zakurrak postea botatzen duenekoa, eta ibaiaren metafora poesiaren emaria irudikatzeko...).

El ciudadano ilustre (Mariano Cohn & Gastón Duprat). Teknikoki badu zer hobetua (ez dira oso onak argiztatze/argazki, musika eta soinua), baina gidoia bikaina da eta aktoreak (batez ere, protagonista) apartak. Ikustekoa!

The handmaiden (Park Chan-wook). Oso ona gidoia, eta istorioari bikain doakion kontatzeko modua. Teknikoki, aparta, zenbait une poetiko gorenekin. Ikustekoa!
 
Arrival (D. Villanueve). Badu meriturik pelikulak (kontu bat oso oso interesgarria du), baina onberatasun kiratsa dario, eta hori ezin dut jasan, aizue, barkatuko didazue.

The duke of Burgundy (Peter Strickland). Ez nau asebete, nahiz eta teknikoki oso dotorea den.

El porvenir (Mia Hansen-Løve). Pedante samarra batzuetan, baina ona da El porvenir sotila, eta Huppert bikain dago protagonistaren rolean.

La reconquista (Jonás Trueba). Oso ona. Pena oso oso sobran daukala azken zatia, nerabeena, horra artekoa bikaina baita.

Something in blue (Donostiako zinemaldia 2016). Ona, bukaerarako luzetxo egiten den arren. Hiru lagun txinatarren noraeza sentimentalari buruzko filma, elkarrizketa fin eta absurdoekin, eta Woody Allenek erabiliko lukeen musika ederrarekin.

Porto (Donostiako zinemaldia 2016): nahi baina ezin. Kontaera, elkarrizketak eta sakontasunean orijinala izan nahi, baina ezinean geratzen da Porto, nahiz eta baduen une eta kontu onik.

Vivir y otras ficciones (Jo Sol) (Donostiako zinemaldia 2016): "El taxista ful"ekin harritu gintuen zuzendariak ez digu hutsik egin orain ere, eta gorputzen iraultza motore gisa hartuta, libre bizitzeari buruzko aldarri eder eta zintzo bat egin du, dokumental formatuan. Ikustekoa!

Ahora sí, antes no (Hong Sang-soo). Bai baina ez. Planteamendu original samarra, aktore nagusia bikain, elkarrizketa batzuk onak, eta sotilki aldatzen diren gauzak zenbat alda dazaketen istorioa... Baina bukaeran, zer eta, mezu potoloa izenburuarekin! Horixe soilik behar genuen!
 
Langosta (Y. Lanthimos). Bikaina!! (2015koa)

Anomalisa (Charlie Kaufman and Duke Johnson). Ona

 

2015eko film onenak

Kontuan harturik hauek direla nik ikusi ditudan aurtengo pelikulak (2015eko pelikulen inbentarioa), eta dezente geratu zaizkidala aldean, nire iritziz honakoak dira onenak, eta nire ustez galdu ezin ditzakezunak:

1) Langosta (Y. Lanthimos)

2) Victoria (Sebastian Schipper)

2) Heart of a dog (Laurie Anderson)

3)  Ex-machina (Alex Garland)

4) Leviathan (Andrei Zvyagintsev)

Agurraren lezioa

Gauzak gehiegi luzatzeak ez duela onik egiten, horixe dio Calamarok bere Crímenes perfectos abesti eder bezain ezagunean, eta nire gisakoei, edozertan konstantziaz jarduteko arazoak ditugunoi, gure arreta osoa kontu bakar bati eskaintzea hain nekeza zaigunoi, aterpe ezin hobea eskaintzen digu kantari argentinarraren baieztapenak, eta, hori gutxi balitz, helduleku bat ematen digu —gure bizimodu txoroa eraikitzeko lehenengo harria—, egunero bizitza berri bat bizi nahiko genukeen inuzenteoi, zerotik behin eta berriz hastearen edertasuna miresten dugun tenteloi. Besterik da zenbatetan egiten diogun jaramon Calamaro gizajoari, zenbatetan ausartzen garen hau edo hori gehiegi luzatu dela onartzen.

Arbelaren lezioa

Ia nahi gabe, esperimentu interesgarri bat atera zitzaidan lehengoan, ikasgelan. 19-20 urte inguruko 30 bat ikasle dauzkat, zein baino zein zintzoagoak, ondo kieto eta isilik egoten direnak bakoitza bere aulkian. Ariketak egiten ari ginen, eta hamaika aldiz esan diedan arren ateratzeko lasai arbelera, ariketa gaizki egiten badute ez dela ezer gertatzen, are, hobe dela, baten akatsak zuzenduz guztiok ikasten dugula, alferrik izaten da normalean nire ahalegina, eta ipurdiek aulkian epel segitzen dute, bertan goxo. Ikaragarria da porrotari diogun beldurra, gauzak gaizki egiteari, jendaurrean lotsagarri geratzeari (xakearekin egitera doazen gisan, antzerkia ere derrigor landu beharko litzateke eskoletan, halako arazoak saihesteko, baina beste upel bateko ardoa da hori).

‘Euskaldun’ eta ‘gaizto’ esaldi berean

Jon Mirande

Imanol Epeldek rapera ekarritako Euskaldun zintzoen balada indartsuak hartara bultzatuta, Miranderen poesia eta bere nobela motz ezaguna (Haur besoetakoa) irakurri ditut pasa den udan, Haur besoetakoa nobelan, berriz, pederastiako harreman baten kontakizun garratza ematen zaigu, literarioki nire ustez bikaina lehen erdian, esajeratuegia amaieran. Jakina da: antzeko gaia zerabilen Nabokovek bere Lolita jada klasikoan (eta arazo berbera dauka: hasiera bikainaren ondoren, bukaera esajeratuegia da, eta euskaldunarenak ez daukan beste bat: orri mordo bat sobran).
institutu garaiko irakurketa behartu eta alferrikakoari mendeku hartuta. Kasu, euskal klasikoetan orain arte topatu gabe nituenak aurkitu ditut (aipatutako klasikoen nire ezagutza ez izanik batere exhaustiboa, dena esan behar bada). Harritu nau bere poesia lizunaren gordinak, kontuan harturik 1950. urtearen bueltan idatzita daudela, eta nola dabilen baten eta bestearen kontra jori, bururik utzi gabe inoren lepo gainean;

Ruta Bolaño

RUTA BOLAÑO

"Ruta Bolaño" delakoari segika topatu nuen hain ezkutuan zegoen jatetxe txiki eta apaina, kale ziztrin eta estu hartan, hain estua, non mahaien lerro bakar bat soilik kabitzen baitzen, pasatzeko lekua ere justua utzita. Baina itzala kategorikoa zuen, etxeek egindakoa, lodi-lodia, ez toldo edo sonbrillek sortutako artifizial eta mehar hori (eskertzekoa izaten da halako babesa, batez ere abuztuan, eta batez ere Blanesen gisako herri mediterranear batean bazaude), eta hara eraman nituen bikotea eta semea, goiz osoa idazle txiletarraren peskizan jardun ondoren.

- Probetxuzko zerbait egin duzu, behintzat -esan zidan emazteak, leku hartan planto egin genuenean. Gustatu zitzaion, antza, eta eskerrak, zeren, lau ordu luze semea berarekin hondartzan utzi ondoren, nola edo hala ordaindu beharko nuen nire bohemiotasun gutxi-asko antzeztu haren prezioa.

Nadja

Emakume bat eta liburu bat burutik kendu ezinda nabil egunotan: Nadja da bien izena.

Nobelatxoaren une batean, izen bereko protagonistak idazlearen etxera deitzen du, eta idazlea ez dagoenez, enkargua hartu nahi dio telefonoz bestaldean daukanak. Non harrapa zaitzake?, galdetzen dio. Ni ez naute harrapatzen, erantzuten dio Nadjak.

Fluorraren garaiak

Beste askoren moduan, oporretarako zenbat egun geratzen ziren kontatzen zuen horietakoa nintzen ni ere 13-14 urteren bueltan. Beste askok ez bezala, ordea, sufrikario hura esplizituago bihurtzen nuen, mahai gainean arkatzez idazten nituelarik aste santua igaro ondorenetik udako opor desiratu haietara arte falta ziren egunak (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 .......133, 134, 135), eta banan-banan ezabatzen, goizero-goizero, zenbaki bat (egunero bakar bat), udarako falta zirenen ilara luzea apur bat murriztuz, hareazko erloju krudel bihurturik nire mahaiko txoko hura. Denboraren iragaitearen eszenaratze hark, zenbakien ilara luze hark, astunago bihurtzen zuen itxaronaldia, zalantzarik gabe, baina baita ederrago bilakatu ere oporrak hartzen genitueneko une majiko hura. Azken astean, bost zenbakiz soilik betea nire mahaiaren goiko txokoa, ilargira doan kohetearen atzerako kontaketa nola, hala egiten nuen nik ere egunen ezabaketa, eta ezin duzue irudikatu 5 zenbakia, 4a, 3a, 2a, eta azkenik 1a ezabatzean hartzen nuen plazer ikaragarria. Ben Johnsonek, aitzitik, 100 metroak inork baino azkarrago egin zituen urteak ziren, dopina nabarmen azaleratu zen lehen aldia, Carl Lewisen mesedetan. Sergei Bubka 6 metroko jauzia egitera iritsi zen eta Reala berriz ere klub aberatsenen pare jarduten. Sabrinarekin amesten genuen orduko gau lizunetan.

¡Pasa algo!

1988. urtean, Alvaro Bermejok euskarazko Donostia Hiria saria irabazi zuen gaztelaniaz idatzitako eta a posteriori beste norbaitek euskarara (berak ez baitaki) itzulitako ipuin batekin. Gutun-azalak ireki eta ipuinaren egilea nor zen ikusi zutenean, antolakuntzako kideek ezin izan zioten saria kendu —edo ez zuten horretarako ausardiarik bildu—, oinarrietan ez zetorrelako propio adierazia lanek jatorriz euskaraz idatzitakoak izan behar zutela. Gaztelaniazko ipuin onenaren saria jatorriz ingelesez idatzi ondoren espainierara itzulitako lan batek irabazi izan balu, ez litzateke zailegia baldintzazko esaldi honek izango lukeen amaiera asmatzea. Kontua da oinarrietako hutsune huraxe ondo baino hobeto baliatu zuela Alvaro azeri zaharrak batere mesprezagarria ez zen saria eskuratzeko, ez ordea bere patrika zulatuak —gizajoa!— betetzeko arrazoi sinple eta etikoki zalantzagarriarengatik, bai zera!, baizik eta salatzeko gaztelaniazkoaren gisako literatura oparo eta mundutarra eta euskaldunen mundu txiki eta itxiko literatura ez zirela parekagarriak, ezin direla inolaz ere diru-sari berdinarekin aitortu. Ba omen zen garaia gaztelaniazko jarduna zuten idazle txit azpiratuak lohiaren barrenetik kanpora zeruratzeko. Irabazi ondoren, salaketa argi eta ozen hel zedin heldu beharreko leku guztietara, pentsatuko duzue, fededun zintzook, uko egin ziola sariari, baina, alafede, kontrakoa egin zuen.

Tortillaren arrautzak (Aitatasunaren ajeak eta biajeak XVIII)

Puzzle baten moduan antolatuta dago George Perecen La vie mode d'emploi liburua (“Bizitza eta erabilpen-argibideak”): hartu etxe oso bat, eraikin oso bat, eta bertan bizi diren guzti-guztien bizitzak kontatzen ditu, banan-banan eta pausoz pauso. Zehatzegia dirudien ekintza honek, ordea, pixkanaka, puzzle eder bat osatzera garamatza.

Atezainik dorpeena nola, halaxe harrapatu nau ni ere, kontrako hankaren gainean, aste honetarako artikulu hau egin beharraren gaztiguak (aste santuko oporren ajeak, seguru asko), eta halakoetan, jakina da, segurua da gola. Nire koadernoetako larrialdi-irteeretan hazka hasi naiz agudo, sute-eskaileran gora edo behera egin zalantzan.

Hegoak (aitatasunaren ajeak eta biajeak XVII)

Batzuek ez dute argazkirik behar barruan dutena ikusteko. Haurdun geratu zen Olatz, eta ekografia egitera joaterako bazekien neska batez erdituko zela. Zorionak! Mutila izango da!, esan zion, ordea, ginekologoak.